Komenda Okręgu Śląskiego, przystępując w połowie 1941 r. do odbudowy sieci terenowej, zachowywała szczególną ostrożność. Latem reaktywowano inspektorat Cieszyn, jednak ciągłe aresztowania na tym terenie uniemożliwiały jakąkolwiek działalność. Dodatkowo mianowany w kwietniu inspektor cieszyński (nazwisko i pseudonim nie znane), stwierdziwszy brak możliwości rozpoczęcia pracy konspiracyjnej, wyjechał na dłuższy okres do Warszawy.
Pod koniec roku inspektor Kuboszek nawiązał kontakt z desygnowanym przez Okręg inspektorem cieszyńskim. Prawdopodobnie już wtedy Okręg przewidywał podporządkowanie inspektoratu Cieszyn krypt. „Cis” pod komendę Rybnika w nadziei na szybkie odtworzenie sieci terenowej ZWZ na Śląsku Cieszyńskim. Kontakty były utrudnione faktem, iż inspektor cieszyński rzadko przebywał na terenie inspektoratu. Do spotkania obu inspektorów doszło 28  stycznia 1942 r., na którym omówiono plany dalszej współpracy. Tego samego dnia gestapo aresztowało jednego z delegowanych do pracy w sztabie „Cisu”, któremu udało się jednak zbiec z transportu. Postawa inspektora cieszyńskiego, a także ciągłe aresztowania skłoniły Komendę Okręgu do rezygnacji z próby uruchomienia Cieszyna jako samodzielnej jednostki terytorialnej. W marcu 1942 r. inspektorat cieszyński ostatecznie został zlikwidowany i jako podinspektorat przekazany pod komendę inspektora rybnickiego. Już 10 marca Kuboszek wydał rozkaz kierujący na teren przejętego podinspektoratu Jana Margicioka „August” „Mazur”, „Mały”, „Herman” i Leopolda Hałaczka „Dolina”, „Tadek” z zadaniem odtworzenia cieszyńskich struktur konspiracyjnych. Z rozkazu Kuboszka Hałaczek objął kierownictwo referatu wojskowego i zajął się organizowaniem obwodów podinspektoratu według przekazanego ze sztabu inspektoratu oleatu. Natomiast Margiciok otrzymał polecenie zorganizowania wywiadu. Na siedzibę sztabu podinspektoratu wybrano Orłową. Inspektor Kuboszek nalegał na pośpiech przy rekonstrukcji struktur, z zachowaniem najwyższej ostrożności. 26 marca na teren podinspektoratu przybył Paweł Cierpioł, który szczegółowo przedstawił kwestie dotyczące spraw organizacyjnych i budżetowych.
Przystępując do organizowania struktur konspiracyjnych Hałaczek natrafił na szereg trudności. Na terenie cieszyńskim nadal trwały aresztowania wśród członków ZWZ. W styczniu 1942 r. Niemcy aresztowali 83 osoby, w marcu kolejne 5. Aresztowania trwały również przez następne miesiące, więc Hałaczek nie mógł podejmować prób przejęcia tych jednostek, a potencjalni nowi konspiratorzy, w obawie przed aresztowaniami, odmawiali wejścia w struktury konspiracyjne. Kolejną przeszkodą był pobór do armii niemieckiej, który objął roczniki od 1903 wzwyż, a który trwał do końca marca 1942 r. Sytuację dodatkowo komplikował fakt, że część wezwanych nie stawiała się przed komisje poborowe, w związku z czym Niemcy zaostrzyli kontrole mężczyzn w wieku poborowym. Ponadto w trakcie poszukiwania nowych kontaktów natrafiono na szereg organizacji konspiracyjnych nie podporządkowanych do tej pory ZWZ ani AK. Na terenie powiatu cieszyńskiego wykryto silną organizację TON, skupiającą w swoich szeregach głównie kolejarzy. Monitorowano działania konspiracyjne komunistów czeskich, których wpływy wychodziły poza Zaolzie i sięgały aż po Bielsko i Żywiec.
Kolejną organizacją była Polska Partia Socjalistyczna, której trzon również stanowili kolejarze. Największe jej wpływy obserwowano w okolicach Cieszyna, Karwiny i Trzyńca. Jak stwierdzono, głównym celem organizacji było opanowanie administracji niemieckiej, mniejszy nacisk położono na stronę wojskową organizacji. W tym okresie stosunek GL PPS do ZWZ-AK określano jako wrogi, toteż wszelkie podejmowane próby nawiązania kontaktu z jednostkami GL PPS kończyły się fiaskiem. Dodatkowo socjalistów dotykały częste aresztowania, co dodatkowo komplikowało ich działalność. [...]
Stosunkowo szybko nawiązano kontakt z placówką ZWZ w Strumieniu, która dowodził ppor. Rudolf Rychlik. Pierwsze kontakty inspektoratu ZWZ Rybnik z terenem Strumienia nastąpiły już pod koniec 1941 r., kiedy to z Rychlikiem skontaktowali się Hałaczek, Margiciok i Teofil Wita.
W zasięgu strumieńskiej placówki pozostawały miejscowości Zabłocie, Bąków, Zbytków, Pawłowice, Bzie, Jarząbkowice, Drogomyśl, Mnich, Chybie, Ochaby, Nierodzim, częściowo wpływy Strumienia sięgały aż po Skoczów. Jednak z uwagi na prowadzoną w Skoczowie organizacje konspiracji, placówka strumieńska ograniczyła się do wyznaczenia trzonu organizacyjnego grupy skoczowskiej. Aktywna działalność Hałaczka już wkrótce przyniosła efekty. Na terenie podinspektoratu powstało szereg jednostek wojskowych, które prawdopodobnie od połowy 1942 r. zaczęto organizować początkowo w plutony, a z czasem kompanie. Hałaczek, zgodnie z zaleceniami inspektoratu i dotychczasową praktyką, wprowadził system trójkowy w konspiracji, jednak udana akcja werbunkowa zmusiła go do stopniowego odchodzenia od niego, a także doprowadziła do konieczności wydzielania z poszczególnych plutonów nowych jednostek. Już wkrótce na terenie podinspektoratu „Cis” funkcjonowały trzy kompanie:
- kompania Karwina z plutonami „Lilia”, „Konwalia i „Tulipan”
- kompania Jabłonków z plutonami „Szarotka”, „Narcyz” i „Piwonia”
- kompania Skoczów z plutonami „Storczyk, „Kalina” i „Niezapominajka”.
Poszczególne kompanie, według meldunków, były bardzo liczne, a podawane liczby zbliżają je raczej do batalionów. Według meldunków kompania Karwina liczyła 1049 żołnierzy, kompania Jabłonków wykazywała 339 ludzi, natomiast kompania Skoczów meldowała o 612 konspiratorów.
Werbując żołnierzy, Hałaczek sięgnął również po oficerów armii czechosłowackiej, którzy nie otrzymali przydziału do armii polskiej przed 1939 r. Według meldunku do I połowy 1942 r. udało się zwerbować dwóch oficerów czeskich w randze nadporucznika i porucznika. Natomiast do końca roku w cieszyńskich strukturach działało już 25 oficerów armii czechosłowackiej pochodzenia polskiego w stopniu od podporucznika do nadporucznika, którzy otrzymali funkcję dowódców plutonów, kompanii, a jeden dowódcy batalionu.
Równolegle z odtwarzaniem cieszyńskich struktur konspiracyjnych, Jan Margiciok rozpoczął organizowanie siatki wywiadu. Do pomocy przydzielono mu wówczas Teofila Witę i Waltera Steffka, którzy objęli komendę w dwóch wówczas utworzonych obszarach: Wicie powierzono część Zaolzia (powiat Frysztat), Zebrzydowice, Skoczów, Wisła, Goleszów Strumień, Chybie natomiast Steffek zajął się organizowaniem wywiadu na terenie powiatu cieszyńskiego, w okolicach Trzyńca, Jabłonkowa i Bystrzycy. Zadaniem każdego z wymienionych było zwerbowanie w terenie agentów, którzy włączyliby się w prace wywiadowcze. W poszczególnych miejscowościach podinspektoratu wywiadem kierowali: w Strumieniu – Karol Żertka, w Lutyni Polskiej – Emil Warchołek „Zygmunt”, w Lutyni Niemieckiej – Eugeniusz Popek „Lew”, w Suchej – Franciszek Walica „Walek”, w Łomnej Górnej – Władysław Opioł „Władek”, w Łomnej Dolnej – Adam Sikora „Baza”, w Jabłonkowie – Franciszek Burczyk „Ryś”, w Kaczycach i Kończycach – Władysław Golasowski „Wilhelm”, w Karwinie – Konstanty Grotzner „Solski”, w Łazach – Jerzy Sporysz „Jerzy”, we Frysztacie – Józef Walica „Igrek”, w Piotrowicach – Rudolf Trojek „Lis”, w Olbrachcicach – Izydor Kalisz „Gustlik”, w Trzyńcu – Franciszek Latoszyński „Funsiok”.
Ze sztabu inspektoratu Margiciok otrzymał 2 klucze szyfrowe, z poleceniem, aby szczególnie ważne informacji wywiadowcze szyfrować. Otrzymał także rozkaz opracowania kolejnych kluczy, którymi mieli się posługiwać Wita i Steffek przy tworzeniu meldunków. Szyfrowano przede wszystkim nazwiska zarówno agentów, jak i członków ZWZ-AK, a także nazwiska innych członków podziemia. Szyfrowaniu podlegały także nazwy miejscowości. Podinspektorat Cieszyn posługiwał się stosunkowo prostym szyfrem podstawieniowym, w którym dwie cyfry oznaczały jedną literę alfabetu łacińskiego (nie stosowano polskich znaków diakrytycznych). Pierwszy szyfr do słowa poznawczego „Hej z góry z góry jadą Mazury”, dostarczony z inspektoratu, funkcjonował do lipca 1942 r. Co kilka miesięcy szyfr ulegał zmianie poprzez modyfikację poprzedniego; stosowano proste wariacje na podstawie pierwszego klucza.
Przy tworzeniu siatki wywiadowczej Margiciok wykorzystał prawdopodobnie już istniejącą sieć wywiadu inspektoratu, który już kilka miesięcy wcześniej rozszerzył swoje wpływy na teren powiatu cieszyńskiego. Już w kwietniu 1942 r. inspektor Kuboszek, na podstawie doniesień z podinspektoratu Cieszyn, przesłał do Komendy Okręgu raport sytuacyjny z terenu inspektoratu, w którym zawarł również dane dotyczące podinspektoratu. M.in. Kuboszek meldował o publicznej egzekucji pod Wałką, która miała miejsce 20 marca 1942 r., wraz z nazwiskami straconych, których określał jako ludzi z rozbitego Związku Odwetu inż. Franciszka Kwaśnickiego.
W Nowych Boguminie utworzono skrzynkę łączności w mieszkaniu Tadeusza Czichockiego, w której kurierzy składali sprawozdania lub odbierali materiały wywiadowcze placówki Wity. W Starym Mieście Karol Walica od czerwca 1942 r. dostarczał informacji o liczebności policji, SS i KSKK, jednocześnie werbując Władysława Pieczkę. Danych z terenu Marklowic, Piotrowic i Lutyni Niemieckiej dostarczała Gertruda Steffek, która jednocześnie prowadziła Margiciokowi sekretariat. Na terenie Strumienia zwerbowany został w sierpniu 1942 r. Karol Zertka. We Frysztacie działał Józef Żarnowski, w Karwinie Józef Hans, w Trzyńcu Franciszek Latoszyński. Mieli oni do dyspozycji szereg informatorów, którzy przenikali do każdej sfery życia okupacyjnego289. Weryfikacji doniesień wywiadowczych dokonywali kierownicy obszarów Wita i Steffek, po czym sporządzali raporty i przesyłali je na wspomniany punkt kontaktowy w Nowym Boguminie.
Meldunki szefów wywiadów z poszczególnych miejscowości odbierały łączniczki, które dostarczały je na właściwe terenowo punkty kontaktowe. Kurierkami były m.in. Anna Samcówna „Anusia”, była urzędniczka huty w Trzyńcu, Helena Pieknik-Szyja „Hela” z Frysztatu, Wanda Jędryszczak z Dziećmarowic, Józefa Wikler z Lutyni Niemieckiej, Elżbieta Zertka „Irenka” ze Strumienia, Antonina Margiciok-Wagnerowa „Tosia” z Rydułtów, Wanda Romik-Skrzypczak z Cieszyna, Helena Sikora ze Skoczowa, zamieszkała w Orłowej, Marta Chmiel „Mary”, Anna Wluka z Cieszyna.
W stosunkowo krótkim czasie zdołano zwerbować sieć agentów, którzy przystąpili do zbierania meldunków według następujących wytycznych sztabu inspektoratu:
1. ustalenie oddziałów wojskowych nieprzyjaciela stacjonujących na terenie podinspektoratu, rodzajów broni, rozmieszczenia, siły i uzbrojenia jednostek;
2. monitorowanie wojskowych transportów kolejowych i drogowych;
3. rozpoznanie parku maszynowego nieprzyjaciela;
4. ustalenie lokalizacji i obserwacja lotnisk i magazynów broni i amunicji;
5. opanowanie przez agentów zakładów przemysłowych i ustalenie zdolności produkcyjnych tychże;
6. wytypowanie tych zakładów przemysłowych, które miały szczególne znaczenie strategiczne dla gospodarki wojennej Niemiec;
7. ustalenie liczby członków straży przemysłowej oraz jej uzbrojenia;
8. ustalenie placówek Tajnej Policji Państwowej;
9. zlokalizowanie posterunków celnych straży granicznej oraz ustalenie ich
liczebności i uzbrojenia;
10. rozpoznanie miejsc postoju oraz liczebności oddziałów SS, SA, NSKK i FSKK;
11. prowadzenie ewidencji Polaków wysiedlonych i przesiedlonych
12. pozyskiwanie innych informacji292.
Wykaz ten został dostarczony Wicie i Stefkowi wraz z rozkazem dostarczenia pierwszej partii informacji w ciągu miesiąca. Kolejne miesięczne raporty spływały, poprzez skrzynki łączności z poszczególnych wydziałów do Margicioka, który po opracowaniu meldunku przekazywał go Hałaczkowi, a ten wysyłał raport przez kuriera do siedziby sztabu inspektoratu. Oprócz raportów miesięcznych, Hałaczek przygotowywał także sprawozdania kwartalne i półroczne, prawdopodobnie przeznaczone dla Komendy Okręgu Śląskiego.
W czerwcu 1942 r. „Dolina” meldował o obserwacji konspiracyjnych jednostek socjalistów, TON i czeskich grup podziemnych, z którymi nawiązano kontakt. Jednocześnie „Dolina” prosił o zezwolenie na spotkanie w Karwinie z przedstawicielem czeskiego ruchu oporu. Meldował także o wysiedleniach, mających miejsce w okolicach Darkowa i Stonawy. Ilość wysiedlonych rodzin szacowano na ok. 50, które, według przypuszczeń wywiadu cieszyńskiego, zostały wysiedlone na Opolszczyznę.
Najważniejszą sprawą były jednak informacje o charakterze stricte militarnym. W okresie swojej działalności wywiad stale monitorował liczbę wojska niemieckiego na terenie podinspektoratu z rozbiciem danych na poszczególne jednostki. Obserwowano wszelkie ruchy wojsk, transporty, przeniesienia, ćwiczenia, magazyny wojskowe, zaopatrzenie. Dodatkowo ustalono siedziby i obsady wszystkich posterunków niemieckiej policji, żandarmerii jednostek SA oraz na bieżąco śledzono wszelkie zmiany. [...]
Podsumowując pierwsze półrocze działalności podinspektoratu Cieszyn w strukturach inspektoratu Rybnik należy stwierdzić, że zasadniczo zadanie uruchomienia terenu i rozpoczęcie działalności zostało wykonane. Oprócz Cieszyna i okolic oraz Skoczowa, gdzie tworzenie jednostek terenowych przebiegało opornie, udało się zorganizować zasadniczo cały teren. Do końca pierwszego półrocza podinspektorat Cieszyn poniósł jednak znaczne straty spowodowane polityka okupanta wobec ludności polskiej. Około 40 żołnierzy AK zostało wywiezionych na roboty przymusowe do Niemiec, kolejnych 50 otrzymało powołanie do armii niemieckiej. W tym czasie zastrzelono jednego partyzanta, powieszono czterech, a trzech aresztowano. Dodatkowo w kwietniu 1942 r. w starciu z Niemcami ciężko ranny został dowódca placówki Strumień Rudolf Rychlik. Przewieziony do szpitala w Jastrzębiu zmarł. Dowodzenie placówką Strumień przejął Ernest Szymiczek.
Już w pierwszym półroczu działalności wywiad objął wszystkie dziedziny życia okupacyjnego. Mimo że „August” (z zawodu krawiec) nie posiadał przedwojennego przygotowania wywiadowczego, to szkolenie prowadzone przez Żymełkę, praktyka, a przede wszystkim umiejętność dobierania sobie odpowiednich współpracowników spowodowały, że agentom Margicioka udało się przeniknąć do wszystkich struktur administracji niemieckiej, zakładów pracy. Dostarczane niezwykle fachowo przygotowane meldunki wskazywały na wysokiej klasy specjalistę w dziedzinie wywiadu. Osiągnięcia wywiadu cieszyńskiego były bardzo wysoko oceniane przez inspektora Kuboszka. Pojawiały się jednak głosy, że Margiciok i Hałaczek byli nieostrożni, łatwowierni. Sam szef wywiadu inspektoratu Paweł Cierpioł zarzucał „Dolinie” i „Mazurowi” daleko posuniętą nieostrożność, sprowadzanie do siedziby sztabu podinspektoratu żon, czy też samowolne wyjazdy do domów rodzinnych.
Cierpioł domagał się zdjęcia obu ze stanowisko dowódczych i wysłania ich na inny teren. Jednak Kuboszek, doceniając osiągnięcia Margicioka i Hałaczka, zdecydował o pozostawieniu wymienionych na stanowiskach i o kontynuowaniu dalszej pracy. Prawdopodobnie od połowy 1942 r. podinspektorat cieszyński, w ramach akcji odtwarzania sił zbrojnych i reorganizacji jednostek wojskowych AK, rozpoczął odtwarzanie 4. pułku strzelców podhalańskich. Przewidywano, że w oparciu o istniejące kompanie, zostaną wystawione trzy bataliony. [...]
W czerwcu do sztabu podinspektoratu z cieszyńskiego więzienia dotarła rozpaczliwa prośba więźniów o pomoc. Aresztowany 8 XII 1941 r. były inspektor cieszyński Franciszek Potysz załamał się w toku śledztwa, wydając znane mu kontakty na terenie Śląska Cieszyńskiego. Więźniowie prosili o truciznę dla Potysza. Informacja ta została w raporcie z 9 czerwca 1942 r. skierowana do sztabu inspektoratu, jednak prawdopodobnie inspektorat nie podjął wówczas żadnych kroków. W tym samym miesiącu Teofil Wita meldował o gotowości jednostek Tajnej Organizacji Narodowej do przystąpienia w szeregi AK oraz raportował stan magazynów żywności na Zaolziu.
Kolejne miesiące przynosiły nowe straty wśród cieszyńsko-zaolziańskiej konspiracji. Wiosną 1942 r. w Orłowej aresztowano trzech członków podziemia: Ernesta Kubienkę – organizatora podziemia w Karwinie, Jana Koniecznego, sztygara z kopalni Franciszka i Karola Markwicę. Meldowano o skazaniu przez Sąd Wojskowy w Cieszynie 4 górników na śmierć za działalność konspiracyjną.
Komórkom wywiadowczym udało się wprowadzić w szeregi czeskiego komunistycznego ruchu oporu agenta o kryptonimie „B”, który od tej pory monitorował i informował AK o wszelkich posunięciach w dowództwie organizacji. Agentowi „B” udało się kilkakrotnie zdobyć komunistyczne ulotki, a także egzemplarze gazetki „Rude Pravo”. W ręce polskiego podziemia wpadły również pierwsze egzemplarze „Trybuny Śląskiej” – gazetki propagandowej Polskiej Partii Robotniczej (PPR)311. Owocem działalności agent „B” było dokładne rozpracowanie komórek polskiego i czeskiego komunistycznego ruchu oporu.
Wraz z prowadzeniem działalności operacyjnej, dowództwo podinspektoratu przygotowywało powojenne kadry administracyjne dla powiatu Cieszyn. Na jednym z zebrań sztabu wysunięto kandydaturę na starostę cieszyńskiego w osobie członka podziemia Szpiczaka. Dzięki informacjom agenta „B” ustalono, że Szpiczak jest członkiem TON, a więc organizacji, która wciąż pozostawała poza zwierzchnictwem AK i w związku z tym zachodziło niebezpieczeństwo infiltrowania AK przez niego. Po naradzie Hałaczka „Doliny” z kierownikiem spraw cywilnych ostatecznie wycofano kandydaturę Szpiczaka.
Już w sierpniu 1942 r. pojawiła się możliwość zacieśnienia współpracy z TON. Krakowski Okręg TON zwrócił się do dowództwa podinspektoratu z propozycją współpracy i jednocześnie, w związku z częstymi aresztowaniami i osłabieniem struktur TON, nalegał na pośpiech. Jednostki podinspektoratu potwierdziły obecność działającej grupy TON w okolicach Jabłonkowa. Wówczas dowództwo inspektoratu nie podjęło jednak dalszych kroków w kierunku rozwinięcia współpracy z TON.
W tym samym miesiącu jednostki AK obserwowały reorganizację grup komunistycznych, zanotowano również działalność czeskiej organizacji „Slezky Odboj” z komórkami w Karwinie (pod dowództwem Pośpiecha314), w Lutyni Niemieckiej (pod kierownictwem Bujoka, Brzeziny, Buriana, kolejarza Kani przy współpracy wachtmeistra policji niemieckiej w Niemieckiej Lutyni Nitscha)315. Notowano także działalność niemieckiej organizacji przedwojennego burmistrza Czeskiego Cieszyna Józefa Kożdonia. Centralę tej organizacji lokalizowano we Wiedniu.
W październiku 1942 r. na terenie podinspektoratu miało miejsce lądowanie skoczka angielskiego, którego zadaniem, jak ustalono, było zbieranie ogólnych informacji dotyczących sił nieprzyjaciela oraz tworzenie organizacji konspiracyjnej. W wyniku dalszego rozpoznania ustalono, że skoczek ten podaje się za kapitana Wojska Polskiego o nazwisku Stanisław Torzewski. Margiciokowi udało się zwerbować jednego członka organizacji Torzewskiego, który ustalił, że jest to organizacja o proweniencji komunistycznej, której działalność skupia się przede wszystkim na wyłudzaniu pieniędzy od Polaków w zamian za obietnice wyciągnięcia z niemieckich więzień i obozów rodzin polskich. Torzewski twierdził, że jest bezpośrednim wysłannikiem gen. Sikorskiego i jedynym desygnowanym do tworzenia podziemia na terenie Śląska. Według ustaleń wywiadu, Torzewski w pierwszej połowie grudnia 1942 r. wyjechał do Generalnego Gubernatorstwa, gdzie przepad.
Pod koniec 1942 r. podinspektorat cieszyński wszedł w kontakt z jedną z czeskich organizacji konspiracyjnych o nazwie „Bílý Lev”. W wyniku rozmów, prowadzonych w wyjątkowo sprzyjającym klimacie, Margiciok uzyskał od jednego z członków tejże organizacji zapewnienie, Józefa Góralczyka, że w razie wybuchu powstania ich organizacja jest gotowa podporządkować się pod rozkazy AK.
24 listopada 1942 r. do sztabu podinspektoratu przyjechali wysłannicy inspektoratu Rybnik Wilhelm Wawrzyńczyk „Jaś”, „Wiluś” i cichociemny Alfred Zawadzki „Kos” „Stanisław Staszowski”. Skierowani zostali na teren Zaolzia w celu tworzenia jednostek dywersyjnych. Wraz z Margiciokiem jechali z Jastrzębia Zdroju do Bogumina. Następnego dnia, w Orłowej Wawrzyńczyka i Kosa przejął Hałaczek, po czym udali się do Darkowa. Następnie cała trójka udała się do Karwiny na spotkanie z dowódcą tamtejszej kompanii AK por. „Jackiem” (N.N.). dołączył również dowódca 2. kompanii „Zbigniew” (N.N.). Po zakończeniu spotkań 28 listopada delegaci z inspektoratu pociągiem relacji Karwina- Piotrowice udali się w drogę powrotną. O godz. 14 Wawrzyńczyk i Zawadzki wysiedli na stacji w Piotrowicach, gdzie mieli przesiąść się na pociąg do Jastrzębia; wówczas obaj zostali aresztowani przez Niemców.
Dowództwo podinspektoratu o aresztowaniu dowiedziało się stosunkowo późno, bo dopiero dwa dni później. Wszczęto drobiazgowe śledztwo, mające ustalić przyczyny aresztowania i zdrajcę. Margiciok w meldunku z 9 grudnia 1942 r. wskazywał na osobę konduktora pociągu Lemana, który, według niego, był na usługach gestapo. W toku śledztwa ustalono, że gestapo wraz z naczelnikiem stacji czekało na Wawrzyńczyka i Zawadzkiego już od godziny 12 w południe. Podejrzany konduktor miał widzieć obu delegatów inspektoratu w towarzystwie Hałaczka w Darkowie. Ustalono także, że w Darkowie konduktorowi towarzyszył podejrzany cywil. Tegoż cywila zauważono również w Piotrowicach w dniu aresztowania; miał on osobiście zakuć w kajdanki Wawrzyńczyka.
Według ustaleń wywiadu akowskiego, Niemcy oczekiwali na przyjazd trzech konspiratorów (prawdopodobnie trzecim miał być Hałaczek). Dochodzenie trwało aż do stycznia 1943 r., jednak nie udało się sprecyzować, kto był odpowiedzialny za wsypę. Ustalono, że aresztowani zostali przewiezieni na gestapo w Cieszynie, gdzie zostali poddani wstępnemu przesłuchaniu. Według ustaleń, Wawrzyńczyk miał odmówić składania jakichkolwiek wyjaśnień, a Zawadzki podał jedynie swoje dane personalne (fałszywe). Obaj zostali około 12 grudnia 1942 r. przewiezieni do Mysłowic. Wysłannicy inspektora podjęli próbę nawiązania kontaktu z Wawrzyńczykiem, jednocześnie inspektor Kuboszek prosił w meldunku Komendę Okręgu o podanie bliższych danych osobowych „Kosa”. Dodatkowo z rozkazu Kuboszka szereg osób na czas nieokreślony zostało poddanych obserwacji.
Do połowy stycznia 1943 r. na terenie działalności inspektoratu (i podinspektoratu) nie zauważono bezpośrednich następstw aresztowania „Wilusia” i „Kosa”. Notowano na Zaolziu szereg aresztowań i rewizji prowadzonych pod pretekstem sabotowania pracy, jednak od osób zwalnianych uzyskano informacje, że gestapo nie przesłuchuje zatrzymanych z sprawie „Kosa” i „Wilusia”. Zaobserwowano również przeniesienie lotnej brygady gestapo z cieszyńskiego do Katowic.
Jednak pod koniec stycznia gestapo rozpoczęło masowe aresztowania wśród członków komórek zaolziańskich. Zlikwidowano m.in. komórkę bogumińską, a 26 stycznia 1943 r. w Bystrzycy aresztowani zostali Hałaczek i Margiciok. Kilka dni później Niemcy rozbili komórki w Orłowej, Pietrwałdzie, Lutyni Niemieckiej i Karwinie. Kolejne aresztowania dotknęły jednostki z Suchej, gdzie aresztowano 25 osób. Dowódca obwodu Zaolzie, Teofil Wita „Szkat”, „Gruby” próbował ostrzec Hałaczka i Margicioka, jednak wysłany z ostrzeżeniem łącznik wpadł w ręce Niemców. Dzięki działaniom osłonowym Wity udało się ocalić część komórek zaolziańskich, oraz zabezpieczyć część dokumentacji organizacji w Lutyni. Mimo tych starań w ręce niemieckie wpadło archiwum podinspektoratu, klucze szyfrów, aresztowano ponad 70 kluczowych osób siatki wywiadowczej Margicioka oraz innych członków inspektoratu. Niemcy przechwycili także znaczną ilość materiałów wywiadowczych, kartek żywnościowych, czystych blankietów dokumentów, a także wykazy zaprzysiężonych członków i rozkazy.

Wiadomo tylko, że w obwodzie bogumińskim bardzo aktywnym w organizowaniu konspiracji był Zając (pseud., nazwisko i imię nieznane) z Gołkowic. Wielkie aresztowania w kwietniu 1940 r. przerwały jego pracę, ale już w roku następnym doszło tu do odbudowy konspiracji.

Bogumin

W dziale łączności pracowali tu Józef Wolski i jego żona Agnieszka. Pracę w wywiadzie rozpoczęli w lecie 1942 r. urzędnik Alojzy Koltun z Zabłocia i monter Wilhelm Początek pseud. Hoffmann, który już od jesieni 1941 r. należał do ZWZA i był zaangażowany w dziale wojskowym. Dostarczał on. M.in. informacji o organizacjach komunistycznych. W grudniu 1941 r. Wilhelm Początek został wysłany na roboty przymusowe w głąb Rzeszy, gdzie zwerbował do pracy w wywiadzie Józefa Jurkiewicza pseud. Hoffman z Pudłowa. Punkt kontaktowy między organizacją wywiadowczą August a Inspektoratem Rybnickim znajdował się w piekarni Tadeusza Cicheckiego w Nowym Boguminie. Poprzez tę komórkę przechodziły wszystkie instrukcje i rozkazy do Margicioka i Hałaczka. Z tego punktu korzystały też działy: A – wojsko, C – pomoc społeczna i D – administracja.

Niemiecka Lutynia

W miejscu tym działała bardzo silna komórka wywiadowcza. Od marca 1942 r. pracowała w niej urzędniczka Gertruda Steffek, siostra Waltera, początkowo w charakterze kurierki, a później jako wywiadowca na terenie rodzinnej miejscowości – Dziećmorowic, gdzie również Czesław Sporysz zaangażował do działalności wywiadowczej (od października 1942 r.) byłą nauczycielkę Wandę Jędryszczyk. Jej mieszkanie służyło jako punkt kontaktowy, a ona sama pełniła funkcję kurierki. Ożywioną działalność wywiadowczą prowadził tu także od początku 1942 r. były nauczyciel, a w tym czasie górnik – Emil Warchołek pseud. Zygfryd. Dostarczał on mi.in. wiadomości o mocy produkcyjnej kopalni w Górnej Lutyni i okolicy, o działalności organizacji czeskich, a ponadto wciągnął do pracy w wywiadzie (w sierpniu – wrześniu 1942 r.) Karola Sosnę, pseud. Zbigniew, Zbigniewa Kunza oraz (w kwietniu 1942 r.) pomocnika budowlanego Eugeniusza Popka pseud. Lew. W Górnej Lutyni w listopadzie 1942 r. Walter Steffek zwerbował i zaprzysiągł byłego studenta Józefa Żyłę, pracującego w górnictwie, a następnie przekazał go Teofilowi Witcie.
Przez dłuższy czas łączność z Janem Margiciokiem i Teofilem Wittą utrzymywał Władysław Opiela z Niemieckiej Lutyni, który dostarczał im stempli urzędowych. W czerwcu 1942 r. Teofil Witta zwerbował do organizacji August Leona Mojżiczka z Niemieckiej Lutyni, który w tej miejscowości i okolicy zbierał informacje o charakterze wywiadowczym. Tamże zaangażowano też do wywiadu w 1940 r. dentystę Ernesta Winklera. W jego mieszkaniu Margiciok i Hałaczek spotykali się z Lemanem, który okazał się konfidentem. Kierownicy organizacji August odwiedzali też studenta medycyny Edwarda Gałuszkę z Darkowa, pracującego w orłowskim szpitalu.

Pietwałd

W wywiadzie na terenie tej miejscowości działał od czerwca 1942 r. ślusarz Wiktor Dźwigaj pseud. Jodła, który szczególnie interesował się produkcją miejscowych kopalń, ich załogą, siłami policji zakładowej i aresztowaniami Polaków. W listopadzie 1942 r. wciągnął on do pracy wywiadowczej ślusarza Rudolfa Trojaka pseud. Lis z Pietwałdu i Teofila Swaczynę z Karwiny.

Orłowa

Działalność wywiadowczą prowadził tu robotnik Karol Omozik mieszkający w Zbytkowie, a pracujący w Orłowej. Zbierał on m.in. wiadomości dotyczące transportów wiadomości dotyczące transportów wojskowych, siły policji i struktury Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP) w Orłowej i okolicy. Jesienią 1942 r. Teofil Wita zaprzysiągł urzędniczkę magistratu orłowskiego Stefanię Kempny pseud. Erika. Dostarczała ona organizacji wywiadowczej kopii pieczątek urzędowych z miejsca swej pracy oraz kartek na mięso. Gestapo podejrzewało ją ponadto o przekazanie kierownictwu konspiracji materiałów dotyczących zaopatrzenia miasta w wodę.
W wywiadzie na terenie Orłowej pracowali też Stefania Dadok i urzędnik Fryderyk Latoszyński pseud. Funsiok, który od czasu powołania go do służby wojskowej przekazywał dane o sile policji, SA, Nationalsozialistisches Kraftahrkops (NSKK) oraz nielegalne komunistyczne pisma, a ponadto dostarczył około 25 blankietów volkslisty nr 2 i 3. Organizacja August z polecenia władz zwierzchnich gromadziła też informacje o działalności komunistów w tym regionie. Dostępne materiały pozwalają przypuszczać, że w tym wypadku chodziło o zbadanie zakresu wpływów i siły tego ruchu.
We wrześniu 1942 r. został wprowadzony do pracy w wywiadzie urzędnik Zbigniew Kunz pseud. Adler z Orłowej. Zebrane informacje z miejsca zamieszkania i okolicy dostarczał on Teofilowi Witcie poprzez Emila Warchołka z Górnej Lutyni. Kierownik organizacji August, Teofil Witta, korzystał w Orłowej z pomocy grupy socjalnej kierowanej przez Zofię Szczepanik, o istnieniu której wiedział student medycyny Edward Gałuszka.

W rejonie Karwiny działały – już na przełomie lat 1939 – 1940 – dobrze zorganizowane komórki SZP-ZWZ. Do jednej z nich należeli: działacz społeczny i samouk Leon Derlich, jego siostra Hermina, Franciszek Blacha, Leon Loter z Frysztatu i inni. Leon Loter ułożył wiersz o treści antyhitlerowskiej, odbił go na cyklostylu i rozesłał do żołnierzy Wehrmachtu na front oraz do miejscowych hitlerowców. [...]  W Karwinie istniały też komórki ZWZ, kierowane przez Władysława Zaparta. W mieście tym działały ponadto grupy konspiracyjne Pawlity, Karola Wilkusa oraz Anny i Stefanii Stefek.

Ruch podziemny musiał istnieć niemal w każdym większym zakładzie pracy, skoro utworzono tu na bazie organizacji wywiadowczej August aż 6 batalionów konspiracyjnych. Niestety, posiadamy bardzo mało relacji z tego terenu. Wiadomo tylko, ze komórka ZWZ istniała w kopalni „Gabriela” w Karwinie – Solcu i funkcję drużynowego pełnił tu Alfred Chlebik. Spotkano się w grupach po 3 – 4 zaprzysiężone osoby. Do konspiracji należeli tu: bracia Alojzy i Augustyn Krótcy, Holek, Jan Cahel, Konstanty Gryczner, Henryk gałuszka, Józef Sztymon i inni. Uczono się strzelać z pistoletu A. Chlebika.
W Karwinie w kopalni „Barbara” istniała również komórka konspiracyjna założona jeszcze przez Józefa Kominka. Właściwym jej organizatorem był absolwent szkoły średniej, Jan Gawlas pseud. Hanysek, pracujący jako górnik. Grupa ta przychodziła z pomocą jeńcom  radzieckim pracującym w kopalni. Donoszono im chleb, słoninę, ziemniaki, cukier, mięso, margarynę, jabłka i inne artykuły spożywcze. Przeprowadzano też tutaj poważne sabotaże, np. J. Gawlasowi udało się zniszczyć kolejkę przewożącą węgiel. Dzięki dobrej znajomości języka niemieckiego potrafił on wytłumaczyć swoim przełożonym, że był to wypadek. Kiedy jednak we wrześniu 1943 r. doszło do dekonspiracji, J. Gawlas  musiał uciekać i dołączył wtedy do oddziału Józefa Kamińskiego.

Karwina

Aktywną pracę wywiadowczą na ternie Karwiny rozwinął laborant Leon Popiela pseud. Kon. Zbierał on m.in. informacje o magazynach żywnościowych, zjednał też dla działalności wywiadowczej robotników z Karwiny Jana Krainę i Oswalda Balwara pseud. Dąb. Ten ostatni przekazywał wiadomości o balonach zaporowych w Kędzierzynie i transportach wojskowych w Piotrowicach, prowadził także pracę wywiadowczą w Karwinie i Frysztacie. W lecie 1942 r. do organizacji wciągnięto mistrza piekarskiego Józefa Żarnowskiego, który po zaprzysiężeniu został łącznikiem między Janem Margiciokiem a zrzuconym wiosną 1941 r. oficerem polskim z Anglii. Skoczek ten – chodziło prawdopodobnie o por. Stanisława Zawadzkiego, akta gestapo mówią zaś o Stanisławie Staszowskim – przydzielony został do Okręgu Śląskiego ZWZ, otrzymując specjalne zadania do wykonania w powiecie karwińskim i okolicy. Gestapo schwytało go na Zaolziu pod koniec 1942 r.
Górnik Teofil Swaczyn pseud. Engelbert dostarczał wiadomości w wszystkich zakładach karwińskich zatrudniających powyżej 50 osób, a także o nastrojach w osadach robotniczych zamieszkałych przez Polaków i Niemców. Od licznych współpracowników zbierał on materiały wywiadowcze i przekazywał je Teofilowi Witcie, któremu też przedstawił w lipcu – sierpniu 1942 r. górnika Izydora Kalisza. Na terenie kopalni w Karwinie pracę wywiadowczą organizował nadsztygar Jan Konieczny. Współpracował on z górnikiem Ernestem Kubienką z Olbrachcic, który przekazywał wiadomości z tejże miejscowości. W czerwcu 1942 r. J. Konieczny i E. Kubienka zostali aresztowani i niedługo potem rozstrzelani w Oświęcimiu.

Poręba

Łączność z Janem Margiciokiem na terenie tej miejscowości utrzymywało dwóch grenadierów Wehrmachtu: były polski student Emil Hilla i Rudolf Foks z Karwiny. W wywiadzie na terenie Poręby pracowała też urzędniczka miejscowego urzędu gminnego, Genowefa Duszczak, która ze swego zakładu pracy dostarczała konspiracji znacznych ilości blankietów volkslisty i kartek żywnościowych. Zwerbował ją do tej pracy jesienią 1942 r. jej narzeczony Fryderyk Latoszyński.

Frysztat

W lipcu 1942 r. Jan Margiciok wciągnął do pracy wywiadowczej zarządcę majątku w Starym Mieście koło Frysztatu – Karola Walicę. Zbierał on informacje w miejsc zamieszkania i okolicy. W maju 1942 r. Karol Walica przedstawił Teofilowi Witcie kupca Władysława Pieczkę pseud. Cumulus z Bludowic, który został jego współpracownikiem. Do komórki Walicy, w której funkcję łączniczki pełniła ekspedientka Golasowska – Puzoń, należał też Niemiec o nieznanym nazwisku.
We Frysztacie działał również w wywiadzie od lata 1942 r. Józef Walica pseud. Igrek. Przekazywał on wiadomości przede wszystkim o miejscowych zakładach zbrojeniowych Melder – Werke i Jäkel. Na terenie Frysztatu – wsi działalność wywiadowczą prowadził górnik Teofil Piskorz.

Piotrowice

W wywiadzie na terenie tej miejscowości działał były student, a w czasie okupacji robotnik Karol Wilkus pseud. Lok, który zbierał informacje o pracy miejscowych zakładów chemicznych, rozmieszczeniu magazynów broni, transportach wojskowych przejeżdżających przez Piotrowice, położone przy ważnej magistrali kolejowej Katowice – Wiedeń, a także o siłach policyjnych, stacjonujących w tej miejscowości. Z początkiem 1942 r. Wilkusowi udało się wciągnąć do pracy wywiadowczej robotnika Rudolfa Korpaka pseud. Emil z Piotrowic, byłego członka KPCz. Po zaprzysiężeniu dostarczał on Teofilowi Witcie wielu cennych wiadomości z terenu swej rodzinnej wsi. Wilkus wprowadził też do organizacji August w listopadzie 1941 r. stolarza z Piersnej koło Piotrowic – Jana Gawełczyka, który otrzymał zadanie dokładnego rejestrowania transportów wojskowych przejeżdżających przez Piotrowice. W czerwcu 1942 r. został on przedstawiony Leopoldowi Hałaczkowi, a tan w jego mieszkaniu utworzył punkt kontaktowy dla działaczy konspiracyjnych.
Na terenie Piotrowic działał też w wywiadzie od marca – kwietnia 1942 r. ślusarz Franciszek Krótki, który w bieżących sprawozdaniach przekazywał wiadomości o możliwości połączenia polskich i czeskich organizacji konspiracyjnych. Sprawa ta stała się szczególnie realna po podpisaniu w dniu 19 I 1942 r. układu polsko – czechosłowackiego o zasadach podwójnej konfederacji, o czym będzie jeszcze mowa dalej.

Dąbrowa

W lecie 1941 r. urzędniczka Anna Chromik z Dabowy została wyznaczona na kurierkę przez Waltera Steffka, któremu przekazywała materiały zebrane od wywiadowców.

Łazy, Sucha, Stonawa

Wywiadowców do organizacji August werbował w tych miejscowościach były student, Czesław Sporysz z Łazów, związany z konspiracją od kwietnia 1942 r. Dostarczał on wiadomości o członkach NSDAP, transportach wojskowych, rannych, o zapasach żywności, wysiedleniach Polaków, działalności organizacji czeskich. W swoich sprawozdaniach informował też o nastrojach ludności w Karwinie, Orłowej i Łazach. Dzięki wielkiemu poświęceniu i energii zwerbował i zaprzysiągł licznych działaczy. Jednym z nich był ślusarz Franciszek Walica z Górnej Suchej, który po zaprzysiężeniu przekazywał wiadomości z Górnej, Średniej i Dolnej Suchej oraz ze Stonawy. Czesław Sporysz wciągnął też do pracy wywiadowczej sprzedawcę Rudolfa Borutę  Dolnej Suchej, a ten dostarczał m.in. informacji o liczbie jeńców radzieckich zatrudnionych w kopalniach na terenie Łazów. W tej miejscowości udało się też Cz. Sporyszowi we wrześniu – październiku 1942 r. zjednać la wywiadu górnika Emanuela Szarowskiego, który przez pewien czas był kurierem między Cz. Sporyszem i T. Wittą. Sporysz wciągnął też do pracy wywiadowczej byłą polską nauczycielkę, Wandę Jędryszczyk z Dziećmorowic.
Na terenie Łazów, z polecenia Teofila Witty, na początku 1943 r. szewc Jan Niemczyk oddał swoje mieszkanie do dyspozycji kurierów wywiadu. Niemczyk wciągnął do konspiracji również swego syna Zbigniewa i Łakotę z Dolnej Suchej. Reperował on też obuwie dla pracowników wywiadu i partyzantów. Działalność wywiadowczą na terenie Górnej i Dolnej Suchej prowadził również kupiec Zbigniew Żak.

I jeszcze jedna kwestia - czy znasz informacje z innych niż niemieckie źródeł, które wskazują na Kornasa jako Szefa Sztabu.